Na początek wyjaśnienie. Tytuł postu nie jest w żadnym przypadku złośliwy, czy prześmiewczy. Ponieważ ostatecznie Górny Śląsk przypadł Polsce, Muzeum Powstań Śląskich prezentuje polską optykę tego górnośląskiego konfliktu. Gdyby obszar ten znalazł się w Niemczech, muzeum pokazywałoby całkiem odmienną wizję powstań. A że są one skrajnie odmienne, to już inna historia.
Interpretacja powstań śląskich daleka jest od jednorodności. Nie będę wdawał się w te nierozstrzygalne spory, ale odniosę się do podstawowej kwestii. W oficjalnych przekazach powstania śląskie były walką o wyzwolenie Górnego Śląska spod władzy niemieckiej (na szczęście coraz rzadziej słyszymy o „wyzwoleniu Górnego Śląska spod zaborów”, czyli stwierdzenie świadczące o historycznej ignorancji osób tak wypowiadających się). Jeśli można w ten sposób mówić o powstaniu wielkopolskim, to wobec Śląska takie twierdzenia są nieprawdziwe. Górny Śląsk należał do państwa polskiego za wczesnych Piastów, a potem został „przehandlowany” przez Kazimierza Wielkiego, a i wcześniej był już częścią innych państw. Mówienie o „rdzennie piastowskich ziemiach śląskich” jest fałszowaniem historii. Równie dobrze moglibyśmy rościć sobie pretensje do samochodu, który dawno temu sprzedaliśmy.
No dobrze, wróćmy do Muzeum Powstań Śląskich. Muzeum znajduje się w samym środku Świętochłowic, w odnowionym zabytkowym budynku dawnego zarządu obszaru dworskiego Donnersmarcków. Najwygodniejszy dojazd samochodem prowadzi od DTŚ. Przy muzeum znajduje się wygodny parking i skwer z historyczną wystawą. W kasie można nabyć pamiątki i lokalne wydawnictwa, natomiast zjeść coś możemy w lokalu znajdującym się w piwnicy.
Jeśli przyjechaliśmy indywidualnie, muzeum zwiedzamy samodzielnie (bez przewodnika). Na początku zasiadamy w sali projekcyjnej, by zobaczyć film o powstaniach śląskich. To fabularyzowana historia z udziałem znanych aktorów (narratorem jest Franciszek Pieczka). Po seansie wspinamy się na piętro.
W kolejnych pięciu salach na 1. piętrze wędrujemy przez historię Górnego Śląska. W każdej sali oglądamy krótkie filmy prezentujące dzieje tego skrawka ziemi. W pierwszej sali szybko przebiegamy przez historię Śląska aż do I wojny światowej. Przekaz jest prosty, czytelny i obiektywny.
Drugą z sal poświęcono wydarzeniom prowadzącym do wybuchu pierwszego powstania śląskiego, w tym masakrze w Mysłowicach, która była iskrą zapalną. Fabularyzowane wydarzenia oglądamy przez okno kamienicy. W sali zmieściło się też co nieco z wyposażenia górniczych mieszkań. Tu, i na całej trasie zwiedzania znajdziemy interaktywne multimedia, również takie kierowane do dzieci. Dorośli też mogą sprawdzić swoją wiedzę na temat powstań.
Sala trzecia to czas drugiego powstania. Znowu oglądamy film, tym razem o okresie pomiędzy powstaniami, zaangażowaniu międzynarodowych sił pokojowych i wzmożonej walce propagandowej. Na ścianach plakaty wyborcze, a w małej, następnej salce, drukarnia z tych czasów.
Ostatnia sala dotyczy plebiscytów. W tym samym okresie plebiscyty narodowościowe odbywały się w wielu regionach powojennej Europy. O plebiscycie na Górnym Śląsku opowiada narrator w kolejnym filmie. Możemy zapoznać się w wynikami plebiscytu, wraz z mapami obrazującymi te wyniki. Na Polskę głosowało ok. 40% uprawnionych do głosowania.
Udajemy się na drugie piętro poświęcone w całości najważniejszemu, trzeciemu powstaniu. Replika karabinu, replika wozu bojowego, trochę zachowanych karabinów. Na ścianie wyświetlane nazwiska powstańców. Nie wszystkich, nazwiska mojego dziadka nie ma. Zasadniczo, muzeum chyba nie narzeka na nadmiar oryginalnych eksponatów. Większa część ekspozycji składa się z multimediów.
Po powrocie na parter można zajrzeć jeszcze do salki poświęconej Świętochłowicom. Tu raczej zawiedziemy się. Szkoda, by miasto ma ciekawą historię, a nie ma poświęconemu mu muzeum. Ogólne wrażenie: muzeum chyba spełnia oczekiwania współczesnego turysty. Nie ma patosu, za to dużo multimediów, też interaktywnych. No i jeszcze sympatyczna obsługa. Jak zaznaczyłem na wstępie, zwolennicy niemieckiej optyki powstań śląskich nie znajdą tutaj argumentów potwierdzających ich racje. Tego jednak trudno było oczekiwać w polskim muzeum.
